· Monika Ślusarczyk · Bilanse zdrowia · 4 min read
Ile alkoholu jest bezpieczne — stanowisko WHO i co sprawdza program Moje Zdrowie
WHO od 2023 r. stoi na stanowisku, że nie istnieje bezpieczna dawka alkoholu. Program Moje Zdrowie ocenia spożycie alkoholu za pomocą testu AUDIT-C już podczas pierwszej wizyty w POZ.
Pojęcie „bezpiecznej ilości alkoholu” przez lata pojawiało się w kampaniach zdrowotnych. Tablice podawały limity tygodniowe, a część badań sugerowała, że lampka czerwonego wina może być korzystna dla serca. Dziś to podejście jest przestarzałe. Od 2023 r. Światowa Organizacja Zdrowia zajmuje jednoznaczne stanowisko: nie istnieje poziom spożycia alkoholu, który byłby bezpieczny dla zdrowia. Co istotne — dostępny bezpłatnie w POZ program NFZ Moje Zdrowie zawiera specjalne narzędzie do oceny spożycia alkoholu. Warto wiedzieć, na czym polega i kiedy lekarz może zaproponować dalsze działania.
Stanowisko WHO: nie ma bezpiecznej dawki
W styczniu 2023 r. Biuro Regionalne WHO dla Europy opublikowało komunikat, w którym stwierdziło wprost: nie istnieje poziom spożycia alkoholu, który nie wpływa na zdrowie. Organizacja podkreśliła, że dostępne dowody naukowe nie wskazują na istnienie jakiegokolwiek progu, poniżej którego rakotwórcze działanie alkoholu nie ujawniałoby się. Ryzyko zaczyna się od pierwszej porcji.
W listopadzie 2024 r. WHO ponowiło to stanowisko przy okazji publikacji Alcohol Policy Playbook — zestawienia najskuteczniejszych polityk zdrowotnych wobec alkoholu. Komunikat jest jednoznaczny: żadna forma spożycia alkoholu nie jest wolna od ryzyka, nawet w małych ilościach.
Przelicznik porcji standardowej
Aby ocenić spożycie alkoholu, lekarze i programy badań przesiewowych posługują się pojęciem porcji standardowej. Według wytycznych stosowanych w programie Moje Zdrowie jedna porcja standardowa odpowiada 10 g czystego alkoholu.
W praktyce wygląda to następująco:
- ok. 250 ml piwa o mocy 5% (mała puszka lub butelka),
- ok. 100 ml wina o mocy 12–13% (kieliszek),
- ok. 30 ml wódki lub innego mocnego trunku (jeden „kieliszek”).
Porównanie swoich nawyków z tym przelicznikiem ułatwia odpowiedź na pytania, które zadaje kwestionariusz AUDIT-C w programie Moje Zdrowie.
Dlaczego każda ilość alkoholu ma znaczenie dla zdrowia
Alkohol jest substancją rakotwórczą. Według WHO ryzyko nowotworowe nie ma progu — rośnie wraz z każdą kolejną porcją. Dotyczy to m.in. raka jamy ustnej, gardła, przełyku, wątroby, jelita grubego i piersi. Więcej o powiązaniu alkoholu z ryzykiem raka piersi można przeczytać w artykule Alkohol a ryzyko raka piersi — co mówią badania naukowe.
Poza onkologią alkohol wpływa niekorzystnie na wątrobę, trzustkę, ciśnienie krwi i pracę serca. Regularne spożycie — nawet poniżej dawek uznawanych wcześniej za „umiarkowane” — może prowadzić do trwałych zmian w narządach wewnętrznych. Szczegółowe informacje o wpływie alkoholu na trzustkę zawiera artykuł na stronie mp.pl.
Jak działa AUDIT-C w programie Moje Zdrowie
Program Moje Zdrowie dostępny jest od 5 maja 2025 r. dla wszystkich ubezpieczonych w NFZ, którzy ukończyli 20 lat. Jednym z elementów kwestionariusza KBZOD jest test AUDIT-C (Alcohol Use Disorders Identification Test — Concise).
AUDIT-C zawiera trzy pytania dotyczące częstości picia, typowej ilości napojów alkoholowych i epizodów intensywnego picia. Każde pytanie jest oceniane w skali 0–4, co daje łącznie od 0 do 12 punktów. Kwestionariusz można wypełnić samodzielnie przez Internetowe Konto Pacjenta (IKP) lub w gabinecie POZ.
Sekcja dotycząca alkoholu aktywuje się wyłącznie wtedy, gdy pacjent zaznacza, że spożywa alkohol — osoby abstynenckie nie są narażone na niepotrzebne pytania.
Co oznacza wynik pozytywny AUDIT-C
Zgodnie z kryteriami stosowanymi w programie Moje Zdrowie:
- wynik ≥ 4 punkty u mężczyzn wskazuje na ryzykowne spożycie alkoholu,
- wynik ≥ 3 punkty u kobiet wskazuje na ryzykowne spożycie alkoholu.
Wynik pozytywny nie jest diagnozą uzależnienia ani alkoholizmu. Oznacza, że deklarowany poziom spożycia przekracza progi uznane za bezpieczne i wymaga omówienia z lekarzem podczas wizyty podsumowującej. Lekarz POZ może w takiej sytuacji przeprowadzić krótką rozmowę motywacyjną lub — w razie potrzeby — skierować do poradni leczenia uzależnień.
Jak skorzystać z bilansu zdrowia w POZ
Program Moje Zdrowie przysługuje ubezpieczonym w NFZ:
- w wieku 20–49 lat — co 5 lat,
- w wieku 50 lat i więcej — co 3 lata.
Pierwsze kroki to rejestracja na bilans zdrowia w przychodni POZ. Przed wypełnieniem kwestionariusza przydatne jest przygotowanie informacji o tym, jak często i ile alkoholu się pije — przelicznik porcji standardowych (opisany powyżej) ułatwia precyzyjną odpowiedź. Wyniki AUDIT-C są następnie omawiane podczas wizyty podsumowującej, na której powstaje Indywidualny Plan Zdrowotny.
Jeśli chcesz zaplanować cały cykl badań profilaktycznych w jednym miejscu, przydatny będzie artykuł Jak zaplanować badania profilaktyczne na cały rok.
Informacje zawarte w tym artykule mają charakter wyłącznie edukacyjny i nie zastępują porady lekarskiej, diagnozy ani leczenia. W razie wątpliwości dotyczących spożycia alkoholu i jego wpływu na zdrowie należy skonsultować się z lekarzem POZ.
