· Monika Ślusarczyk · Bilanse zdrowia · 3 min read
Choroba wieńcowa — profilaktyka i badania w programie ChUK
Ponad 1,6 miliona Polaków choruje na chorobę niedokrwienną serca. Poniżej: kiedy i jak skorzystać z bezpłatnego programu ChUK w NFZ — bez skierowania, w swojej przychodni POZ.
Choroby układu krążenia to najczęstsza przyczyna zgonów na świecie — i w Polsce statystyki nie wyglądają lepiej. Według danych Akademii NFZ, w 2017 roku na chorobę niedokrwienną serca chorowało około 1,6 miliona Polaków. Poniżej: jakie bezpłatne badania przysługują Ci w ramach NFZ i co możesz zrobić profilaktycznie — zanim serce da o sobie znać.
Kim jest osoba z grupy ryzyka?
Choroba wieńcowa (inaczej choroba niedokrwienna serca) często przez lata przebiega bez żadnych widocznych objawów. W tym czasie w tętnicach wieńcowych postępują zmiany miażdżycowe, które stopniowo zwężają naczynie i ograniczają przepływ krwi do mięśnia sercowego.
W grupie podwyższonego ryzyka są przede wszystkim osoby:
- z nadciśnieniem tętniczym — stanem, który wiele osób ma i o tym nie wie,
- z zaburzeniami lipidowymi, czyli podwyższonym poziomem cholesterolu,
- z cukrzycą lub stanem przedcukrzycowym,
- palące tytoń,
- z nadwagą lub otyłością,
- których rodzic przebył zawał przed 55–60 rokiem życia.
Jak wyjaśnia pacjent.gov.pl, obciążenie genetyczne jest jednym z ważnych czynników — ale na większość pozostałych masz realny wpływ.
Program ChUK — dla kogo i na jakich zasadach?
NFZ finansuje bezpłatny program profilaktyczny dla osób, które chcą sprawdzić kondycję układu krążenia zanim pojawią się pierwsze objawy. Program Profilaktyki Chorób Układu Krążenia (ChUK) jest skierowany do osób w wieku 35–65 lat, które nie mają jeszcze rozpoznanej choroby sercowo-naczyniowej.
Z programu można skorzystać raz na 5 lat. Warunek to niebranie udziału w ChUK przez ostatnie pięć lat.
Skierowanie nie jest potrzebne — zgłaszasz się bezpośrednio do swojego lekarza POZ lub pielęgniarki środowiskowej.
Co obejmuje wizyta w ramach ChUK?
W ramach Programu Profilaktyki Chorób Układu Krążenia lekarz lub pielęgniarka POZ przeprowadzają:
- szczegółowy wywiad zdrowotny — pytania o styl życia, obciążenia rodzinne, przyjmowane leki i dotychczasowe choroby,
- pomiar ciśnienia tętniczego,
- badania biochemiczne — m.in. poziom cholesterolu i glikemię.
Na podstawie wyników lekarz ocenia indywidualne ryzyko chorób serca i naczyń. Jeśli parametry wskazują na podwyższone ryzyko, lekarz przekazuje zalecenia dotyczące stylu życia lub kieruje na dalszą diagnostykę — może to być np. elektrokardiogram (EKG) lub konsultacja kardiologiczna.
Jak się zapisać — krok po kroku?
Do programu ChUK nie potrzebujesz skierowania. Wystarczy:
- Umówić wizytę do swojego lekarza POZ lub pielęgniarki środowiskowej.
- Poinformować, że chcesz skorzystać z programu ChUK — wystarczy to zdanie.
- Zabrać ze sobą dokument tożsamości.
Wszystkie poradnie POZ mają obowiązek realizacji programu, więc nie musisz szukać specjalnej placówki. Wizyta trwa zazwyczaj 30–45 minut.
Jak zmniejszyć ryzyko poza programem?
Profilaktyka to nie tylko badania — to też codzienne decyzje. Według zaleceń Akademii NFZ, kluczowe elementy ochrony układu krążenia to:
- aktywność fizyczna — od 150 do 300 minut tygodniowo wysiłku o umiarkowanej intensywności (spacer, rower, pływanie),
- dieta śródziemnomorska — warzywa, owoce, pełnoziarniste produkty zbożowe, oliwa z oliwek,
- rzucenie palenia — tytoń to jeden z najsilniejszych, a przy tym modyfikowalnych czynników ryzyka,
- regularna kontrola ciśnienia — można ją wykonać samodzielnie w domu lub przy każdej wizycie POZ.
Wiele osób przez lata nie sprawdza ciśnienia ani cholesterolu, bo czuje się dobrze i nie odczuwa żadnych dolegliwości. Tymczasem zmiany miażdżycowe mogą postępować bez żadnych objawów i dać o sobie znać dopiero przy zawale lub udarze.
Co jeśli mam mniej niż 35 lub więcej niż 65 lat?
Program ChUK jest dostępny wyłącznie dla przedziału 35–65 lat. Ale poza tymi granicami też nie jesteś bez opcji.
W każdym wieku możesz poprosić lekarza POZ o skierowanie na lipidogram, morfologię i pomiar ciśnienia — szczególnie jeśli w rodzinie zdarzały się wczesne choroby serca lub zawały. Po 40. roku życia Akademia NFZ rekomenduje regularne monitorowanie tych parametrów, nawet bez konkretnych objawów.
Pamiętaj: treści na tym portalu mają charakter edukacyjny i nie zastępują porady lekarskiej. Jeśli odczuwasz ból lub ucisk w klatce piersiowej, duszność przy wysiłku lub kołatanie serca — skontaktuj się z lekarzem lub zadzwoń na pogotowie. W razie wątpliwości co do wyników badań lub ryzyka sercowo-naczyniowego — porozmawiaj z lekarzem POZ.
