Kobieta 65–74 lata — jakie badania profilaktyczne w NFZ

Sześćdziesiąt pięć lat to w programach profilaktycznych NFZ prawdziwa data przełomowa. Jedne programy właśnie się kończą — inne zaczynają dopiero przysługiwać. Poniżej: jak wygląda komplet bezpłatnych badań i szczepień dla kobiety w wieku 65–74 lata, żebyś wiedziała, z czego korzystać i czego pilnować.

Co się zmienia po 65. roku życia

Trzy programy, z których korzystałaś wcześniej, w tym roku kończą swój zasięg wiekowy lub skończyły się nieco wcześniej:

• Test HPV-HR (Program Profilaktyki Raka Szyjki Macicy) obejmuje kobiety w wieku 25–64 lata, co 5 lat. Jeśli skończyłaś 65 lat, zaproszenia z NFZ już nie będą do Ciebie trafiać. Ginekolog może nadal zlecić badanie na wskazanie kliniczne, ale poza programem przesiewowym.
• ChUK (Program Profilaktyki Chorób Układu Krążenia) obejmuje osoby w wieku 35–65 lat, co 5 lat. Po 65. roku życia program kończy się — lipidogram, glukozę i ciśnienie zleci lekarz POZ w ramach wizyty, gdy uzna to za wskazane.
• Kolonoskopia przesiewowa (Program Badań Profilaktycznych Jelita Grubego) obejmuje osoby w wieku 50–65 lat, co 10 lat. Jeśli jesteś blisko granicy 65 lat i nie miałaś kolonoskopii w ciągu ostatnich 10 lat — warto zdążyć, zanim program się zamknie.

To nie jest zła wiadomość. Wyższe grupy wiekowe mają po prostu inne profile ryzyka, a lekarz POZ może zlecić każde z tych badań poza programem, jeśli widzi ku temu powody.

Mammografia — wciąż bezpłatnie i bez skierowania do 74. roku życia

Najważniejszy program, który dla Ciebie nadal trwa: mammografia NFZ obejmuje kobiety w wieku 45–74 lata, bez skierowania, co 2 lata. Wiek 65–74 lat to pełnoprawna grupa objęta programem.

Systematyczna mammografia pozwala wykryć raka piersi we wczesnym stadium, gdy leczenie jest najskuteczniejsze — i właśnie dlatego ten bezpłatny program NFZ jest jednym z najcenniejszych badań przesiewowych dla kobiet.

Jak się zapisać? Przez Internetowe Konto Pacjenta (IKP), aplikację mojeIKP lub bezpośrednio w placówce z umową NFZ w ramach profilaktyki raka piersi. Żadnego skierowania ani zaproszenia — możesz zadzwonić i umówić termin.

Jeśli masz już 73–74 lata i zastanawiasz się, co będzie po zakończeniu programu mammografii NFZ — przeczytaj artykuł o tym, co zrobić z mammografią po 74. roku życia.

Szczepienia, które zaczynają przysługiwać właśnie od 65 lat

W momencie ukończenia 65 lat otwierają się trzy nowe możliwości bezpłatnych szczepień, które wcześniej nie były dostępne lub były drogie:

Grypa co roku — dla kobiet w wieku 65 lat i więcej szczepionka na grypę jest w Polsce bezpłatna (100% refundacja). Wystarczy recepta od lekarza POZ — skierowanie nie jest wymagane. Szczepienie co roku, jesienią, przed sezonem grypowym.

Pneumokoki jednorazowo — od 1 września 2023 roku szczepionka Prevenar 13 jest bezpłatna dla osób 65+ z podwyższonym ryzykiem choroby pneumokokowej. Do grup ryzyka należą m.in. osoby z przewlekłą chorobą serca, wątroby lub płuc, z cukrzycą, przewlekłą chorobą nerek, z zaburzeniami odporności lub z chorobą nowotworową. Procedura: recepta od lekarza z kodem „S” → apteka → podanie. Jednorazowo.

Półpasiec (Shingrix) — 2 dawki — od 1 kwietnia 2025 roku szczepionka Shingrix jest bezpłatna (100% refundacja) dla osób 65+ z podwyższonym ryzykiem półpaśca. Do grup ryzyka zaliczają się osoby z chorobami przewlekłymi (cukrzyca, choroby serca, płuc, nerek), z zaburzeniami odporności, chorobami nowotworowymi oraz chorobami autoimmunizacyjnymi (np. reumatoidalne zapalenie stawów, toczeń, stwardnienie rozsiane). Schemat: 2 dawki w odstępie 2–6 miesięcy. Szczegóły znajdziesz w artykule o szczepieniu Shingrix i tym, dla kogo jest wskazane.

Jeśli nie masz żadnej z wymienionych chorób przewlekłych — grypa pozostaje najważniejszym szczepieniem sezonowym. Pneumokoki i półpasiec omów z lekarzem POZ, który oceni, czy kwalifikujesz się do refundacji.

Bilans Moje Zdrowie — bez górnego limitu wiekowego

Program Moje Zdrowie obejmuje wszystkich dorosłych od 20. roku życia bez górnego limitu. W POZ wypełniasz ankietę, wykonujesz pakiet badań laboratoryjnych (morfologia, lipidogram, glukoza, kreatynina i inne — w zależności od wyników ankiety) i odbierasz Indywidualny Plan Zdrowotny.

Bilans po 65. roku życia to dobre miejsce, żeby porozmawiać z lekarzem o tym, które badania warto robić regularnie, a które już Ci nie przysługują w ramach programów profilaktycznych.

Program LDCT — jeśli palisz lub paliłaś przez wiele lat

W Programie Wczesnego Wykrywania Raka Płuca (WWRP), realizowanym metodą LDCT, mogą uczestniczyć osoby spełniające kryteria: wiek 55–74 lata, co najmniej 20 paczkolat (czyli 1 paczka dziennie przez 20 lat lub 2 przez 10) oraz aktywny palacz lub rzuciłaś palenie nie dawniej niż 15 lat temu. Świadczenie jest kontraktowane przez NFZ od 1 października 2026 roku.

Jeśli nie palisz i nie paliłaś — ten program Cię nie dotyczy. Jeśli paliłaś przez wiele lat lub masz chorobę płuc (np. POChP) — zapytaj lekarza POZ, czy spełniasz kryteria.

Okulista i dermatolog — systematycznie, bez limitu wiekowego

Dwa badania specjalistyczne, które po 65. roku życia są szczególnie ważne, bo ryzyko chorób wzrasta:

• Dermatolog — coroczne badanie znamion z dermatoskopem. Wymaga skierowania od lekarza POZ. Ryzyko czerniaka i innych nowotworów skóry rośnie z wiekiem.
• Okulista — pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego w profilaktyce jaskry przysługuje co 2 lata dla osób po 40. roku życia, bez skierowania. Po 65. roku życia ryzyko jaskry i AMD (zwyrodnienia plamki żółtej) jest wyraźnie wyższe — nie odkładaj wizyty.

Podsumowanie

• Mammografia 45–74 lata: bezpłatna, co 2 lata, bez skierowania — wciąż aktywna
• ChUK, kolonoskopia, HPV-HR: kończą się do 65. roku życia — lekarz może skierować poza programem
• Szczepienie na grypę 65 lat i więcej: bezpłatna (100% refundacja)
• Pneumokoki 65+ z chorobami przewlekłymi: bezpłatna szczepionka (jednorazowo)
• Półpasiec (Shingrix) 65+ z chorobami przewlekłymi: bezpłatna, 2 dawki
• Bilans Moje Zdrowie: od 20. roku życia, bez górnego limitu
• LDCT/WWRP dla palaczek: 55–74 lata, od 1 października 2026 roku
• Dermatolog co rok, okulista co 2 lata — bez górnego limitu wiekowego

Pamiętaj: treści mają charakter edukacyjny i nie zastępują porady lekarskiej. Jeśli zauważysz niepokojącą zmianę w piersi (guzek, wciągnięcie skóry, wyciek z brodawki), zmiany na skórze wymagające oceny, nasilający się kaszel, duszność lub niezamierzony spadek wagi — zgłoś się do lekarza POZ niezależnie od terminu zaplanowanych badań przesiewowych.