Neuropatia cukrzycowa i stopa cukrzycowa — jakie badania chronią przed amputacją

W Polsce z powodu zespołu stopy cukrzycowej przeprowadza się rocznie około 7 tysięcy amputacji. To powikłanie, którego skutków można w dużej mierze uniknąć — pod warunkiem że uszkodzenie nerwów zostanie wykryte odpowiednio wcześnie. Kluczem jest regularne badanie stóp, które powinno być stałym elementem opieki diabetologicznej.

Czym jest neuropatia cukrzycowa

Neuropatia cukrzycowa to uszkodzenie nerwów będące najczęstszym przewlekłym powikłaniem cukrzycy. Przyczyną jest przewlekle podwyższone stężenie glukozy we krwi, które prowadzi do tworzenia się tzw. końcowych produktów glikacji. Substancje te stopniowo niszczą osłonki mielinowe i włókna nerwowe.

Najczęstszą postacią jest polineuropatia obwodowa — dotyczy dystalnych części ciała: stóp i dłoni. Na początku często przebiega bez żadnych objawów, co sprawia, że jest szczególnie zdradliwa. W bardziej zaawansowanym etapie pojawiają się charakterystyczne dolegliwości:

• mrowienie, drętwienie i cierpnięcie stóp lub dłoni
• kłucie i uczucie porażenia prądem
• pieczenie i parzenie skóry

Objawy te nasilają się w nocy, po położeniu się do łóżka. Oprócz neuropatii obwodowej wyróżnia się też neuropatię autonomiczną, która może obejmować układ sercowo-naczyniowy, przewód pokarmowy oraz układ moczowo-płciowy.

Kiedy wykonywane jest pierwsze badanie nerwów

Terminy pierwszego badania są ściśle określone i zależą od rodzaju cukrzycy:

• cukrzyca typu 1 — pierwsze badanie wykonuje się po 5 latach od rozpoznania choroby
• cukrzyca typu 2 — badanie przeprowadza się już w chwili rozpoznania

Ten drugi przypadek jest szczególnie ważny: cukrzyca typu 2 przez wiele lat przebiega bezobjawowo, dlatego część osób z nowo rozpoznaną chorobą może mieć już uszkodzone nerwy, mimo że nigdy nie odczuwała żadnych dolegliwości.

Jak przebiega badanie stóp u diabetologa

Podczas kontroli stóp przeprowadza się kilka testów oceniających czucie w różnych rodzajach włókien nerwowych:

Test monofilamentowy — lekarz przykłada do 10 punktów podeszwy stopy sprężyste włókno nylonowe o wadze 10 gramów (monofilament Semmes-Weinstein). Badana osoba z zamkniętymi oczami mówi, czy czuje dotyk. Brak czucia w co najmniej dwóch punktach oznacza wysokie ryzyko owrzodzenia.

Test wibracji — wykonywany kalibrowanym stroikiem lub specjalnym urządzeniem zwanym biothezjometrem. Czucie wibracji jako pierwsze ulega zaburzeniu w przebiegu neuropatii.

Badanie czucia bólu — delikatne ukłucie sterylną igłą ujawnia zaburzenia w cienkich włóknach nerwowych.

Badanie czucia temperatury — z użyciem specjalnego wskaźnika termicznego.

W razie potrzeby zlecane jest też badanie neurofizjologiczne przewodnictwa nerwowego (elektromiografia), które precyzyjnie ocenia stopień uszkodzenia poszczególnych nerwów.

Od neuropatii do owrzodzenia — jak powstaje stopa cukrzycowa

Stopa cukrzycowa to poważne powikłanie polegające na owrzodzeniu skóry — zazwyczaj na podeszwie lub grzbietach stóp. Bezpośrednią przyczyną jest neuropatia: uszkodzone nerwy nie przekazują sygnałów bólowych, dlatego chory nie czuje urazów, otarć ani pęcherzy. Drobna rana, która u zdrowej osoby zostałaby zauważona natychmiast, u diabetyka może przez długi czas pozostawać niezauważona i prowadzić do głębokiej infekcji, a nawet martwicy.

Wyróżnia się dwie główne postacie:

• stopa neuropatyczna — skóra jest ocieplona i różowa, tętno wyczuwalne, ból słaby lub nieobecny
• stopa niedokrwienna — skóra chłodna, tętno nieodczuwalne, ból bardzo silny (szczególnie w nocy)

Zaawansowanie zmian oceniane jest w skali Wagnera — od stopnia 0 (stopa wysokiego ryzyka bez owrzodzeń) przez coraz głębsze uszkodzenia tkanek, aż do stopnia 5, który oznacza wskazanie do amputacji.

Liczby, które warto znać

Jak podaje Ministerstwo Zdrowia, w Polsce na cukrzycę choruje ponad 2,5 mln osób — a wiele przypadków pozostaje niezdiagnozowanych. Według Światowej Organizacji Zdrowia cukrzyca jest globalnie jedną z głównych przyczyn amputacji kończyn dolnych. W Polsce rocznie przeprowadza się z tego powodu około 7 tysięcy takich operacji — mimo że regularne badania kontrolne i dobra kontrola glikemii mogą znacząco ograniczyć to ryzyko.

Obserwacja stóp na co dzień

Poza regularnymi wizytami u diabetologa ważna jest codzienna kontrola stóp: oglądanie podeszew, przestrzeni między palcami i piętami. Wszelkie zmiany skórne — odciski, zrogowacenia, pęcherze, trudno gojące się rany — warto jak najszybciej skonsultować z lekarzem lub podiologiem diabetologicznym.

Inne powikłania wymagające regularnych badań

Neuropatia nie jest jedynym powikłaniem cukrzycy, przed którym chronią regularne kontrole. W artykule Retinopatia cukrzycowa — kiedy i jak często badać dno oka jest omówiony wpływ cukrzycy na wzrok. Z kolei w artykule Cukrzyca typ 2 — jakie badania kontrolne przysługują Ci co roku i dlaczego opisany jest pełny zestaw rutynowych badań zalecanych diabetykom przynajmniej raz w roku.

Jednym z kluczowych wskaźników w kontroli cukrzycy jest hemoglobina glikowana — więcej na ten temat w artykule Hemoglobina glikowana (HbA1c) — kiedy ją zbadać i co oznacza.

Pamiętaj: treści tego serwisu mają charakter edukacyjny i nie zastępują porady lekarskiej ani diabetologicznej. Jeśli zauważysz u siebie nagłe lub narastające drętwienie i mrowienie stóp, ból nóg nasilający się w nocy, trudno gojące się rany lub zmiany zabarwienia skóry stóp — skontaktuj się z lekarzem.