Obfite miesiączki i nieregularny cykl — kiedy zgłosić się do ginekologa

Krwawienia miesiączkowe, które wymagają częstej zmiany podpasek w nocy, trwają dłużej niż tydzień albo pojawiają się w nieoczekiwanych momentach cyklu, to sygnał, który warto omówić z ginekologiem. Nieprawidłowe krwawienia maciczne — określane w ginekologii skrótem AUB (ang. abnormal uterine bleeding) — mogą mieć wiele różnych przyczyn, a część z nich wymaga diagnostyki.

Czym są obfite miesiączki — kiedy mówi się o nieprawidłowym krwawieniu

Prawidłowe krwawienie miesiączkowe trwa 2–6 dni, a utrata krwi wynosi około 10–48 ml na cykl. O obfitych miesiączkach (menorrhagia) mówi się, gdy utrata krwi przekracza 80 ml lub krwawienie trwa dłużej niż 7 dni.

W praktyce trudno samodzielnie zmierzyć objętość utraconej krwi. Sygnałami, które warto zgłosić lekarzowi, są:

• konieczność zmiany podpaski lub tamponu częściej niż co 1–2 godziny przez kilka kolejnych godzin,
• krwawienie wymagające podwójnego zabezpieczenia (np. podpaska i tampon jednocześnie),
• krwawienie trwające ponad 7 dni,
• obecność skrzepów krwi większych niż moneta,
• objawy anemii: przewlekłe zmęczenie, bladość, kołatanie serca, duszność przy wysiłku.

Nieregularny cykl — co mieści się w normie

Prawidłowy cykl miesiączkowy trwa od 21 do 35 dni (średnio 28 dni). Cykle krótsze niż 21 dni lub dłuższe niż 35 dni, a także zmienność o więcej niż 7–9 dni między kolejnymi cyklami, mogą wskazywać na zaburzenie owulacji lub inny problem wymagający diagnostyki.

Odrębnym problemem jest brak miesiączki (amenorrhea). Brak pierwszej miesiączki do 14. roku życia określa się jako pierwotny brak miesiączki; jeśli miesiączka ustaje u kobiety, która miesiączkowała wcześniej — mówi się o wtórnym braku miesiączki. Krwawienia między miesiączkami (metrorhagia, plamienia) to z kolei osobna kategoria objawów wymagająca oceny.

Najczęstsze przyczyny zaburzeń miesiączkowania

Zaburzenia miesiączkowania mogą wynikać z przyczyn strukturalnych, hormonalnych lub koagulologicznych. Do najczęstszych należą:

Przyczyny strukturalne (zmiany w macicy):

• mięśniaki macicy (myoma uteri) — łagodne guzy mięśniówki, często bezobjawowe, niekiedy powodujące obfite lub przedłużone krwawienia,
• polipy endometrium lub szyjki macicy — niegroźne wyrośla błony śluzowej,
• adenomioza — schorzenie, w którym tkanka endometrium wnika w mięśniówkę macicy,
• zmiany nowotworowe endometrium (rzadziej, jednak zawsze wymagają wykluczenia).

Przyczyny hormonalne:

• PCOS (zespół policystycznych jajników), niedoczynność tarczycy, hiperprolaktynemia, przedwczesna niewydolność jajników — każde z tych schorzeń może zaburzać regularność cyklu.

Przyczyny koagulologiczne:

• zaburzenia krzepnięcia krwi — mogą objawiać się obfitymi krwawieniami już od pierwszej miesiączki.

Leki:

• antykoagulanty i preparaty wpływające na gospodarkę hormonalną mogą nasilać lub zmieniać charakter krwawień.

Objawy, które wymagają pilnej konsultacji

Część sytuacji wymaga szybkiej (niekoniecznie natychmiastowej, ale nie odkładanej tygodniami) wizyty u ginekologa:

• jakiekolwiek krwawienie po menopauzie — nawet niewielkie plamienie po ustaniu miesiączkowania wymaga oceny lekarskiej ze względu na ryzyko raka endometrium,
• krwawienie między miesiączkami lub po stosunku,
• nagłe pojawienie się bolesnych miesiączek u kobiety, która wcześniej nie odczuwała bólu,
• objawy anemii towarzyszące obfitym krwawieniom (osłabienie, przyspieszone bicie serca, bladość),
• trudności z zajściem w ciążę przy regularnych staraniach.

Symptomy takie jak galaktorrhea (wydzielanie mleka poza ciążą i laktacją) czy nadmierne owłosienie na twarzy mogą wskazywać na zaburzenia hormonalne i również wymagają diagnostyki.

Co lekarz sprawdza podczas pierwszej wizyty

Ocena zaburzeń miesiączkowania rozpoczyna się od wywiadu lekarskiego i badania ginekologicznego, które obejmuje badanie oburęczne i wziernikowanie. Na tej podstawie lekarz decyduje o dalszych badaniach. Najczęściej stosowane:

• USG przezpochwowe — umożliwia ocenę macicy, endometrium i jajników; pozwala wykryć mięśniaki, polipy, zmiany torbielowate. Więcej o tym badaniu: USG przezpochwowe profilaktycznie — kiedy warto je wykonać,
• morfologia krwi — ocenia ewentualną anemię z niedoboru żelaza będącą następstwem obfitych krwawień,
• badania hormonalne — TSH (tarczyca), prolaktyna, hormony płciowe (FSH, LH, estradiol) w zależności od obrazu klinicznego,
• badania układu krzepnięcia — szczególnie przy podejrzeniu skazy krwotocznej,
• histeroskopia diagnostyczna lub łyżeczkowanie — w przypadkach wymagających oceny wnętrza jamy macicy lub pobrania wycinka do badania histopatologicznego.

Profilaktyka ginekologiczna — więcej niż jeden problem naraz

Wizyta ginekologiczna z powodu zaburzeń miesiączkowania to dobry moment, żeby zadbać o szerszą profilaktykę. Kobiety w wieku 25–64 lat mają dostęp do bezpłatnego testu HPV HR co 5 lat w ramach Programu Profilaktyki Raka Szyjki Macicy — bez skierowania, w poradni ginekologicznej z umową NFZ. Rak szyjki macicy każdego roku odbiera życie ponad 1800 kobietom w Polsce, a wykryty na wczesnym etapie jest wyleczalny w ponad 99% przypadków.

Kobiety w wieku 45–74 lat kwalifikują się do bezpłatnej mammografii co 2 lata. Program Moje Zdrowie — bezpłatny bilans zdrowia w POZ — jest dostępny od 20. roku życia bez skierowania: wystarczy wypełnić ankietę w IKP, aplikacji mojeIKP lub bezpośrednio w swojej przychodni POZ.

Pamiętaj: treści na tej stronie mają charakter edukacyjny i nie zastępują porady lekarskiej. Nieprawidłowe krwawienia maciczne, krwawienie po menopauzie lub nagłe nasilenie objawów to sytuacje wymagające konsultacji lekarskiej — nie odkładaj wizyty. W nagłych przypadkach (np. obfite krwawienie z objawami wstrząsu: zawroty głowy, zasłabnięcie, bardzo blada skóra) zadzwoń po pomoc medyczną lub jedź na izbę przyjęć.