Rak piersi u mężczyzn — objawy, czynniki ryzyka i kiedy guzek sutka wymaga diagnostyki

Październik to miesiąc świadomości raka piersi — i choć kampanie kierowane są głównie do kobiet, rak piersi dotyczy również mężczyzn. Według danych Światowej Organizacji Zdrowia, 0,5–1% wszystkich przypadków raka piersi na świecie rozpoznaje się u mężczyzn. W Polsce oznacza to około 150 nowych przypadków rocznie.

Niska liczba zachorowań sprawia, że temat rzadko trafia do mainstreamu zdrowotnego — i to właśnie jest problem. Mężczyźni później zgłaszają się do lekarza, bo nie kojarzą guzka w okolicy sutka z nowotworem. Diagnoza pada średnio około 65. roku życia, czyli o blisko 10 lat później niż u kobiet — co bezpośrednio przekłada się na bardziej zaawansowane stadium w chwili rozpoznania.

Jakie objawy powinny zaniepokoić

Najczęstszym pierwszym sygnałem jest twardy, bezbolesny guzek pod brodawką sutkową lub w jej okolicy. U mężczyzn tkanka gruczołowa piersi jest znikoma i skupia się właśnie w podsutkowym obszarze, dlatego niemal każda zmiana guzkowata lokalizuje się centralnie.

Sygnały alarmowe, które wymagają wizyty u lekarza POZ:

• Guzek lub stwardnienie pod brodawką sutkową, nawet jeśli jest niewielki i bezbolesny
• Wyciek z brodawki — zwłaszcza krwisty lub surowiczo-krwawy
• Wciągnięcie brodawki sutkowej lub zmiana jej kształtu
• Zaczerwienienie lub owrzodzenie skóry w okolicy brodawki
• Powiększone węzły chłonne w dole pachowym — po tej samej stronie co zmiana

Ból nie jest wczesnym objawem raka piersi. Brak bólu nie oznacza, że guzek jest niegroźny.

Kiedy guzek to ginekomastia, a kiedy nowotwór

Ginekomastia — powiększenie gruczołu piersiowego u mężczyzny — jest stanem łagodnym i bardzo częstym, szczególnie w wieku dojrzewania oraz po 50. roku życia. W odróżnieniu od nowotworu, ginekomastia jest zwykle obustronna, miękka i bolesna przy dotyku.

Każda jednostronna zmiana, twarda, niebolesna, niezmniejszająca się samoistnie — powinna być skonsultowana z lekarzem. Więcej o zmianach łagodnych, ich charakterystyce i zasadach obserwacji znajdziesz w artykule Łagodne zmiany w piersi — co oznaczają i jak je kontrolować.

Kto jest w grupie podwyższonego ryzyka

Większość przypadków raka piersi u mężczyzn nie ma uchwytnej przyczyny genetycznej, ale kilka czynników wyraźnie zwiększa ryzyko.

Mutacje BRCA1, BRCA2 i PALB-2

WHO wymienia mutacje BRCA1, BRCA2 oraz PALB-2 jako kluczowe genetyczne czynniki ryzyka raka piersi. U mężczyzn, podobnie jak u kobiet, najistotniejszą rolę odgrywa mutacja BRCA2 — nosiciele mają istotnie podwyższone ryzyko zachorowania w porównaniu z populacją ogólną. Mutacja BRCA1 również zwiększa ryzyko, choć w mniejszym stopniu.

Jeśli w rodzinie wystąpiły przypadki raka piersi (szczególnie u kilku krewnych lub w młodym wieku), raka jajnika lub raka trzustki — warto porozmawiać z lekarzem o badaniu genetycznym w kierunku mutacji BRCA.

Nosiciele mutacji BRCA są wyłączeni ze standardowego protokołu badań przesiewowych — USPSTF zastrzega wprost, że jej rekomendacje dla kobiet nie obejmują osób z wariantami BRCA1/BRCA2 i wymagają indywidualnego podejścia. U mężczyzn-nosicieli BRCA lekarz onkolog ustala indywidualny plan nadzoru. Szczegóły dotyczące kwalifikacji do profilaktycznej mastektomii dla nosicieli BRCA w Polsce opisuje artykuł Mastektomia profilaktyczna w NFZ — dla kogo i jak się zakwalifikować.

Zespół Klinefeltera

Zespół Klinefeltera (kariotyp 47,XXY) to wrodzone zaburzenie genetyczne, w którym mężczyzna ma dodatkowy chromosom X. Wiąże się z obniżonym poziomem testosteronu i podwyższonym poziomem estrogenów — a estrogeny są jednym z czynników napędzających wzrost komórek raka piersi. Mężczyźni z Klinefelterem są jedną z grup z wyraźnie wyższym ryzykiem zachorowania i powinni poinformować lekarza o swoim rozpoznaniu.

Inne czynniki ryzyka

Podwyższone ryzyko wiąże się także z:

• Otyłością — tkanka tłuszczowa produkuje estrogeny
• Chorobami wątroby (marskość) — zaburzają metabolizm hormonów
• Ekspozycją na promieniowanie jonizujące w okolicę klatki piersiowej w przeszłości
• Długotrwałym stosowaniem leków estrogenowych lub androgenowych
• Starszym wiekiem — ryzyko rośnie wyraźnie po 60. roku życia

Jak przebiega badanie i co lekarz zleca

Ocena kliniczna raka piersi u mężczyzny przebiega podobnie jak u kobiety. Po badaniu lekarskim przez lekarza POZ lub chirurga, standardową ścieżką są:

1. USG piersi — pozwala ocenić charakter zmiany (lite czy torbielowate, granice, rozmiary)
2. Mammografia — stosowana uzupełniająco lub jako alternatywa USG w zależności od budowy tkanki
3. Biopsja gruboigłowa pod kontrolą USG — pobranie fragmentu tkanki do oceny histopatologicznej, potwierdzenie lub wykluczenie nowotworu, określenie receptorów (ER, PR, HER2)

Biopsja jest kluczowym krokiem — bez wyniku histopatologicznego nie można ustalić rozpoznania ani zaplanować leczenia. W grupach wysokiego ryzyka (np. nosiciele BRCA) lekarz może zalecić dodatkowo MRI piersi. Więcej o wskazaniach do MRI przeczytasz w artykule MRI piersi — kiedy jest zalecane i dla jakich grup ryzyka.

Co zrobić, gdy znajdziesz guzek

Nie czekaj na kolejną wizytę kontrolną — zgłoś się do lekarza POZ jak najszybciej. Lekarz oceni zmianę, a w razie wątpliwości skieruje do chirurga onkologa lub poradni mammograficznej. W Polsce ścieżka onkologiczna w ramach systemu DILO (karta diagnostyki i leczenia onkologicznego) skraca czas oczekiwania na konsultację i badania.

Rak piersi u mężczyzn jest uleczalny — szczególnie gdy zostaje wykryty we wczesnym stadium. Kluczem jest nieodkładanie wizyty lekarskiej przy każdej nowej, niewyjaśnionej zmianie w obrębie piersi.

Ważne: Treści na tej stronie mają charakter edukacyjny i nie zastępują porady lekarskiej. Jeśli zauważysz u siebie niepokojące objawy lub masz pytania dotyczące badań, skontaktuj się z lekarzem POZ.