· Monika Ślusarczyk · Profilaktyka jelita grubego · 3 min read
Uchyłkowatość jelita grubego — czym jest i jak jej zapobiegać
Uchyłkowatość jelita grubego dotyka coraz więcej osób po 50. roku życia, choć często nie daje objawów. Sprawdź, co zwiększa ryzyko powikłań i jaką rolę odgrywa kolonoskopia NFZ.
Uchyłkowatość jelita grubego to jedno z tych schorzeń, o których wiele osób dowiaduje się przez przypadek — podczas kolonoskopii wykonywanej z zupełnie innego powodu. Poniżej: czym są uchyłki, kto jest bardziej narażony na powikłania i jak styl życia może ograniczyć to ryzyko.
Co to jest uchyłkowatość jelita grubego?
Uchyłkowatość polega na tworzeniu się małych wypukleń (uchyłków) w ścianie jelita grubego, najczęściej w okrężnicy esowatej. Jak opisuje Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej, schorzenie jest powszechne, a jego częstość wzrasta z wiekiem — u seniorów po 70. roku życia dotyczy znacznej części populacji.
Sama obecność uchyłków nie równa się chorobie. O chorobie uchyłkowej mówimy dopiero, gdy uchyłkowatości towarzyszy przewlekły ból brzucha bez cech zapalenia. Najpoważniejszym powikłaniem jest zapalenie uchyłków — u ok. 5% osób z uchyłkami dochodzi do ostrego epizodu zapalnego.
Kto jest bardziej narażony?
Kilka czynników istotnie podnosi ryzyko powikłań uchyłkowatości:
- Niska podaż błonnika — dieta uboga w błonnik sprzyja zaleganiu treści jelitowej i wzrostowi ciśnienia w jelicie
- Otyłość — zwiększa ryzyko zapalenia uchyłków nawet o 80%
- Brak aktywności fizycznej — regularna aktywność wiąże się ze zmniejszeniem ryzyka zapalenia uchyłków o 25%
- Palenie tytoniu — ryzyko rośnie w zależności od ilości wypalanych papierosów
- Wysokie spożycie czerwonego i przetworzonego mięsa — podnosi ryzyko choroby uchyłkowej
Objawy — kiedy do lekarza?
Większość osób z uchyłkowatością nie ma żadnych dolegliwości. Gdy objawy się jednak pojawiają — szacuje się, że u ok. 25% osób z uchyłkami — mogą to być:
- ból brzucha, zwłaszcza w lewym dole brzucha
- wzdęcia i zmiany rytmu wypróżnień
- krew w stolcu — wymaga pilnej konsultacji lekarskiej
- gorączka z bólem brzucha — może wskazywać na zapalenie uchyłków
Nie czekaj z wizytą u lekarza, jeśli zauważysz krew w stolcu lub gorączkę towarzyszącą bólowi brzucha — to sygnały, które wymagają szybkiej oceny medycznej.
Uchyłkowatość a profilaktyka raka jelita grubego
Sama uchyłkowatość nie jest bezpośrednim czynnikiem ryzyka raka jelita grubego. Warto jednak pamiętać, że rak jelita grubego należy do najpoważniejszych nowotworów — WHO szacuje, że w 2022 roku na świecie odnotowano 1,9 miliona nowych przypadków i ponad 900 tysięcy zgonów z tego powodu. Kolonoskopia, która pozwala zbadać jelito grube, wykryje zarówno polipy, jak i uchyłki — dlatego jest tak cennym narzędziem profilaktycznym.
Jeśli miałaś lub miałeś polipy jelita grubego, sprawdź, co oznacza wynik kolonoskopii i kiedy wracać na kontrolę.
Kolonoskopia NFZ — kto i kiedy może skorzystać?
Osoby w wieku 50–65 lat mają dostęp do bezpłatnej kolonoskopii w ramach programu profilaktyki raka jelita grubego NFZ — bez skierowania, raz na 10 lat. To jedyne badanie, które pozwala jednocześnie wykryć nieprawidłowości i je usunąć — w tym ocenić stan całego jelita, łącznie z ewentualnymi uchyłkami.
Żeby skorzystać z programu, wystarczy zgłosić się bezpośrednio do placówki realizującej badanie — bez wcześniejszej wizyty u lekarza pierwszego kontaktu. Listę ośrodków wykonujących kolonoskopię w ramach NFZ znajdziesz na stronie pacjent.gov.pl.
Jeśli masz historię polipów lub innych nieprawidłowości, lekarz może zalecić kolonoskopię wcześniej lub częściej, niezależnie od programu NFZ.
Dieta i styl życia — co możesz zrobić?
Dieta bogata w błonnik to podstawa w profilaktyce powikłań uchyłkowatości. Warto sięgać po:
- jabłka, pomarańcze, buraki
- płatki owsiane, pęczak, owies
- warzywa strączkowe i zielone warzywa liściaste
- odpowiednie nawodnienie — co najmniej 1,5–2 litry wody dziennie
Wbrew dawnemu przekonaniu, nie ma medycznych podstaw, by unikać orzechów, kukurydzy czy jagód — aktualne zalecenia nie zakazują tych produktów przy uchyłkowatości. Warto też utrzymywać aktywność fizyczną i dążyć do prawidłowej masy ciała. Więcej o tym, jak dieta wpływa na ryzyko chorób jelita grubego, znajdziesz w tym artykule: dieta i styl życia a rak jelita grubego.
Pamiętaj: treści na tej stronie mają charakter edukacyjny i nie zastępują porady lekarskiej. Jeśli masz objawy ze strony jelita grubego — ból brzucha, krew w stolcu, niewyjaśnioną zmianę rytmu wypróżnień — skontaktuj się ze swoim lekarzem POZ. Tylko specjalista może ocenić Twój indywidualny stan zdrowia i zlecić odpowiednie badania.
