WZW B u dorosłych — kiedy zbadać się i czy szczepienie ma sens

Wirusowe zapalenie wątroby typu B rzadko trafia do codziennych rozmów o zdrowiu — choć mamy dziś i skuteczną szczepionkę, i proste badanie krwi, które pozwala sprawdzić, czy jesteśmy chronieni. Pokażę Ci, kto powinien pomyśleć o badaniu HBsAg, kiedy szczepienie ma sens dla dorosłego i jak zacząć ten temat z lekarzem POZ.

WZW B — co to jest i dlaczego warto wiedzieć

Wirusowe zapalenie wątroby typu B (wzw B) wywołuje wirus HBV, który atakuje wątrobę. Zdarza się, że zakażenie przebiega bezobjawowo przez lata — a w tym czasie prowadzi do marskości lub raka wątrobowokomórkowego.

W Polsce w 2019 roku potwierdzono 2 814 przypadków przewlekłego zakażenia HBV. Na świecie — według Światowej Organizacji Zdrowia — z przewlekłym zapaleniem wątroby żyją 240 milionów ludzi.

Jeden fakt, który robi wrażenie: wirus HBV jest około 100 razy bardziej zakaźny niż HIV. Przenosi się przez krew, podczas kontaktów seksualnych, przez niesterylny sprzęt medyczny i od matki na dziecko przy porodzie. Nie przenosi się przez uścisk dłoni, wspólne naczynia ani kaszel.

Czy Ciebie to może dotyczyć? Kto powinien pomyśleć o badaniu

Kluczowy punkt, który dotyczy sporej grupy Polaków: szczepienia noworodków na WZW B wprowadzano w Polsce stopniowo od 1994 roku — w pierwszych 13 województwach — a obowiązkiem w całym kraju objęły wszystkich noworodków w 1996 roku. Jeśli urodziłaś się lub urodziłeś przed 1996 rokiem i nie masz dokumentacji szczepień — możliwe, że nigdy nie byłaś/-eś szczepiona/-y lub szczepienie nie objęło Twojego regionu.

Poza tym rozmowę z lekarzem o badaniu HBsAg warto rozważyć, jeśli:

byłaś/-eś wielokrotnie lub długotrwale hospitalizowana/-y,
robiłaś/-eś tatuaż, piercing lub zabiegi estetyczne sprzętem, którego sterylność budziła wątpliwości,
miałaś/-eś kontakty seksualne z wieloma partnerami bez zabezpieczenia,
jesteś partnerką/-em lub domownikiem osoby zakażonej HBV,
jesteś zakażona/-y wirusem HCV (wzw C),
jesteś na przewlekłej dializoterapii.

Rutynowo w kierunku HBV bada się też kobiety w ciąży i kandydatów na dawców krwi — te badania wykonywane są automatycznie w ramach odpowiednich procedur.

Kiedy szczepienie na WZW B jest bezpłatne dla dorosłego?

Szczepienie na WZW B weszło do Programu Szczepień Ochronnych stopniowo: od 1994 roku w wybranych województwach, a od 1996 roku powszechnie w całej Polsce. Dla dorosłych, którzy nie byli wcześniej zaszczepieni, bezpłatna szczepionka przysługuje w grupach ryzyka:

uczniowie i studenci szkół oraz kierunków medycznych,
pracownicy ochrony zdrowia narażeni na kontakt z materiałem biologicznym,
osoby zakażone HCV (wzw C),
osoby w zaawansowanej chorobie nerek lub dializowane,
osoby narażone przez bliski kontakt z osobą zakażoną HBV — partnerzy, domownicy.

Jeśli nie należysz do żadnej z tych grup, szczepionka dostępna jest odpłatnie w aptekach i przychodniach.

Jak wygląda szczepienie dorosłego?

Standardowy schemat szczepienia dla zdrowej dorosłej osoby to trzy dawki: w dniu 0, po miesiącu i po 6 miesiącach.

Jeśli słyszałaś/-eś, że po szczepieniu trzeba regularnie sprawdzać krew: to nieprawda w przypadku zdrowych dorosłych. Po pełnym cyklu szczepienia zdrowe dorosłe osoby nie potrzebują dawek przypominających — poziom ochrony utrzymuje się bez rutynowych badań krwi. Wyjątek to osoby z chorobami przewlekłymi lub zaburzeniami odporności — w ich przypadku lekarz może zlecić kontrolę po szczepieniu.

Według WHO szczepionka zapewnia prawie stuprocentową ochronę i działa przez co najmniej 20 lat, prawdopodobnie przez całe życie.

Co zrobić przed szczepieniem — czy najpierw sprawdzić, czy nie mam już WZW B?

Tak — i jest to dobry krok. Zanim zdecydujesz się zaszczepić, lekarz POZ może zaproponować test HBsAg (antygen powierzchniowy HBV). To badanie z próbki krwi.

Wynik ujemny — nie jesteś zakażona/-y, szczepienie jest wskazane.
Wynik dodatni — zakażenie aktywne; szczepionka nie jest wówczas stosowana, ale dalsze badania i postępowanie — jak najbardziej. Plan ustala lekarz.

Badanie HBsAg można zlecić u lekarza POZ. Warto powiedzieć wprost: „Nie wiem, czy byłam/-em szczepiona/-y na WZW B i chciałabym/-bym to sprawdzić.” To wystarczy, by lekarz mógł ocenić wskazania.

Jeśli interesuje Cię temat kompleksowej profilaktyki zdrowotnej dorosłego, zajrzyj też do artykułu o tym, co obejmuje bilans zdrowia dorosłego w ramach programu NFZ.

Pytania warte zadania lekarzowi POZ

Czy mam dokumentację potwierdzającą szczepienie na WZW B?
Czy ze względu na mój wiek lub historię zdrowotną powinienem/-powinnam wykonać test HBsAg?
Czy kwalifikuję się do bezpłatnego szczepienia w ramach PSO?
Jak postępować, jeśli wynik HBsAg będzie dodatni?

Pamiętaj: treści na tym portalu mają charakter edukacyjny i nie zastępują porady lekarskiej. Jeśli masz wątpliwości dotyczące zakażenia HBV lub chcesz zaplanować szczepienie, skontaktuj się ze swoim lekarzem POZ — to właściwy punkt wyjścia zarówno do diagnostyki, jak i do szczepienia.