SIBO — przerost bakteryjny jelita: jak działa test oddechowy

Przewlekłe wzdęcia, naprzemienne biegunki i zaparcia, dyskomfort po posiłkach — te objawy często przypisuje się stresowi lub nietolerancjom pokarmowym. U części osób za tymi dolegliwościami stoi SIBO, czyli nadmierny rozrost bakterii w jelicie cienkim. Badaniem potwierdzającym rozpoznanie jest test oddechowy — nieinwazyjny i możliwy do wykonania ambulatoryjnie.

Czym jest SIBO i dlaczego jelito cienkie?

Jelito cienkie fizjologicznie zawiera niewielką liczbę bakterii — znacznie mniejszą niż jelito grube. Gdy ta równowaga zostaje zaburzona i bakterii jest za dużo lub są to gatunki, których tam nie powinno być, mówi się o SIBO. Nadmiar bakterii fermentuje niestrawione węglowodany, wytwarzając gazy — stąd wzdęcia i bóle brzucha.

Istnieje też pokrewny stan — IMO (Intestinal Methanogen Overgrowth), w którym zamiast bakterii namnażają się archeony produkujące metan. IMO koreluje głównie z przewlekłymi zaparciami.

Kiedy podejrzewać SIBO?

Objawy są niespecyficzne i nierzadko mylone z innymi schorzeniami. Do typowych należą (źródło: NCEZ PZH):

• wzdęcia (najczęstszy objaw)
• biegunka lub zaparcia
• ból i dyskomfort w brzuchu
• nudności

Przy dłużej trwającym SIBO mogą pojawić się objawy sugerujące zaburzenia wchłaniania: stolce tłuszczowe, nieoczekiwana utrata masy ciała, niedokrwistość oraz niedobory witamin B12, A, D i E. Niedobory te mogą objawiać się przewlekłym zmęczeniem i ogólnym pogorszeniem samopoczucia.

Kto jest szczególnie narażony? Osoby z rozpoznanym zespołem jelita drażliwego (IBS), celiakią, chorobą Leśniowskiego-Crohna, cukrzycą powikłaną neuropatią oraz te po operacjach w obrębie przewodu pokarmowego. SIBO współwystępuje z IBS na tyle często, że przy słabej odpowiedzi na leczenie IBS warto przeprowadzić badanie w tym kierunku.

Jak wygląda test oddechowy?

Test oddechowy jest standardowym badaniem stosowanym w rozpoznaniu SIBO. Jego zasada opiera się na prostym fakcie biologicznym: ludzkie komórki nie produkują wodoru ani metanu — te gazy powstają wyłącznie w wyniku fermentacji bakteryjnej.

Jak przebiega badanie:

1. Na czczo pobierana jest próbka wydychanego powietrza (wartość wyjściowa).
2. Pacjent wypija roztwór węglowodanowy — glukozy (75 g) lub laktulozy (10 g).
3. Kolejne próbki pobierane są co 15–20 minut przez około 3 godziny.

Jeśli w jelicie cienkim bakterii jest za dużo, zaczną fermentować podany cukier — wytworzony wodór lub metan trafi przez krew do płuc i pojawi się w wydychanym powietrzu.

Co oznaczają progi i jak odczytać wynik?

Wynik interpretuje się na podstawie poziomu gazów w kolejnych próbkach (źródło: NCEZ PZH):

• SIBO (wodór): wzrost stężenia H₂ o co najmniej 20 ppm w stosunku do wartości wyjściowej w ciągu 90–120 minut od podania cukru.
• IMO (metan): stężenie CH₄ na poziomie co najmniej 10 ppm w dowolnym punkcie badania.

Wzrost wodoru we wczesnej fazie badania (90–120 minut) wskazuje, że fermentacja zachodzi jeszcze w jelicie cienkim, a nie w grubym, gdzie byłaby naturalna. Dlatego czas pojawienia się gazu ma tutaj kluczowe znaczenie przy ocenie wyników.

Jak przygotować się do badania?

Właściwe przygotowanie decyduje o wiarygodności wyniku. Poniżej ogólne zasady (źródło: NCEZ PZH) — placówka może mieć własne wytyczne, warto zapytać przy rejestracji:

4 tygodnie przed badaniem:

• nie przyjmuj antybiotyków ani prokinetyków bez konsultacji z lekarzem
• unikaj kolonoskopii i ileoskopii

2 tygodnie przed:

• odstaw probiotyki, środki przeczyszczające i lewatywy

24–48 godzin przed (dieta niskofermentacyjna):

• wyeliminuj warzywa, owoce, produkty mleczne, strączkowe, orzechy i pieczywo
• dozwolone: chude mięso (kurczak, indyk, wołowina) oraz mała porcja białego ryżu gotowanego

12 godzin przed:

• całkowity post

W dniu badania:

• nie ćwicz i nie śpij przez co najmniej godzinę przed pierwszą próbką

Co dalej po wyniku pozytywnym?

Wynik testu to podstawa do rozmowy z lekarzem gastroenterologiem lub internistą — nie do samoleczenia. Leczenie SIBO opiera się przede wszystkim na antybiotykoterapii dobranej przez specjalistę. Równie ważne jest ustalenie choroby podstawowej — bez jej leczenia nawroty są częste.

Dieta niskofermentacyjna (low FODMAP) może pomagać w kontrolowaniu objawów, ale jej rola w eradykacji SIBO nie jest jednoznacznie potwierdzona naukowo. Podobnie probiotyki — dostępne badania nie wskazują na konkretne szczepy skuteczne w SIBO.

Pamiętaj: treści mają charakter edukacyjny i nie zastępują porady lekarskiej. Jeśli przewlekłym wzdęciom towarzyszą nieplanowana utrata masy ciała, stolce tłuszczowe lub niedokrwistość — nie zwlekaj: zgłoś się do lekarza pierwszego kontaktu.