· Monika Ślusarczyk · Profilaktyka kobiet · 4 min read
Szczepienie Tdap w ciąży — jak chronisz noworodka przed krztuścem
Od 15 października 2024 kobiety w ciąży mogą zaszczepić się bezpłatnie w POZ. Jedno szczepienie w 27.–36. tygodniu ciąży daje noworodkowi ochronę od pierwszego dnia życia.
Krztusiec — inaczej koklusz — to choroba, która wraca. W Polsce, podobnie jak w wielu innych krajach, obserwuje się wzrost zachorowań, a najbardziej narażone są noworodki, które nie mogą jeszcze być zaszczepione. Poniżej: dlaczego jedno szczepienie w ciąży może być najważniejszą decyzją profilaktyczną, jaką podejmiesz dla swojego dziecka jeszcze przed porodem.
Dlaczego noworodek nie może sam się chronić
Krztusiec u noworodka nie przypomina tego, co zwykle rozumiemy przez kaszel. U niemowląt poniżej 3. miesiąca życia choroba może przebiegać bez charakterystycznego kaszlu — za to z bezdechem, sinicą i koniecznością hospitalizacji. W tej grupie wiekowej bywa śmiertelna.
Problem polega na tym, że pierwsze obowiązkowe szczepienie dziecka przeciw krztuścowi przypada dopiero na 2. miesiąc życia. Przez pierwsze kilka tygodni noworodek jest bezbronny — chyba że mama przekazała mu przez łożysko własne przeciwciała.
Właśnie na tej zasadzie działa szczepienie Tdap w ciąży: Ty tworzysz ochronę, łożysko przekazuje ją dziecku, a ono rodzi się z zapasem gotowych przeciwciał.
Kto może skorzystać z bezpłatnego szczepienia
Od 15 października 2024 roku każda kobieta w ciąży może bezpłatnie zaszczepić się szczepionką Tdap w swojej przychodni POZ. Recepta nie jest potrzebna.
Szczepienie przysługuje:
- w każdej ciąży — niezależnie od tego, czy byłaś już szczepiona Tdap w poprzedniej
- bez względu na wiek i czas, jaki minął od ostatniego szczepienia przypominającego
Szczepionka Tdap powinna być podawana w każdej ciąży — to ważna informacja, jeśli jesteś w kolejnej ciąży i pamiętasz szczepienie z poprzedniej. Tamta ochrona nie przenosi się na nowe dziecko. Każda ciąża to nowe szczepienie.
Kiedy i gdzie się zaszczepić
Termin standardowy: między 27. a 36. tygodniem ciąży. To okno nie jest przypadkowe — organizm potrzebuje czasu na wytworzenie przeciwciał, które następnie przejdą przez łożysko do dziecka przed porodem.
Przy ryzyku przedwczesnego porodu: szczepienie może zostać podane już po 20. tygodniu ciąży — o tej decyzji mówi lekarz prowadzący.
Gdzie się zgłosić? Do swojej przychodni POZ — tej, w której złożyłaś deklarację wyboru lekarza. Dostępne szczepionki to Adacel lub Boostrix, a także ich warianty zawierające składnik chroniący przed polio. O wyborze konkretnej szczepionki decyduje punkt szczepień w porozumieniu z lekarzem.
Jak wygląda samo szczepienie
Szczepienie Tdap to pojedynczy zastrzyk domięśniowy — zazwyczaj w ramię. Podanie trwa chwilę, po szczepieniu obowiązuje kilkunastominutowa obserwacja.
Ważne: szczepionki inaktywowane mogą być bezpiecznie podawane w czasie ciąży — to zasada stosowana przez wszystkie towarzystwa medyczne i Państwowy Zakład Higieny. Tdap należy właśnie do tej grupy (zawiera fragmenty bakterii, nie żywe bakterie).
Przed szczepieniem lekarz lub pielęgniarka przeprowadzą z Tobą krótką rozmowę kwalifikacyjną — to standardowa procedura, przez którą przechodzi każda pacjentka.
Skutki uboczne — czego się spodziewać
Najczęstsze reakcje po szczepieniu:
- bolesność, zaczerwienienie lub lekki obrzęk w miejscu wkłucia (ustępują zwykle po 1–2 dniach)
- ogólne rozbicie lub nieznacznie podwyższona temperatura — rzadziej
Ciężkie reakcje alergiczne zdarzają się bardzo rzadko. Punkt szczepień jest na nie przygotowany — stąd obowiązkowa obserwacja po podaniu.
Jeśli masz wątpliwości związane z konkretnymi schorzeniami lub przyjmowanymi lekami, porozmawiaj z lekarzem POZ jeszcze przed szczepieniem.
Co, jeśli jesteś już po 36. tygodniu
Okno 27.–36. tydzień to zalecenie, nie nieprzekraczalny termin. Jeśli dowiedziałaś się o tej możliwości późno — porozmawiaj z lekarzem prowadzącym. Im wcześniej przed porodem zostanie podana szczepionka, tym więcej czasu ma Twój organizm na wytworzenie przeciwciał i przekazanie ich dziecku przez łożysko. Decyzja zawsze należy do lekarza — warto jednak o nią zapytać.
Szczepienie Tdap a inne szczepienia w ciąży
Tdap to jedno ze szczepień zalecanych w czasie ciąży — obok szczepionki na grypę i szczepionki na RSV. Wszystkie trzy działają według tej samej logiki: odporność matki chroni dziecko, zanim będzie mogło się zaszczepić samo. O tym, jak działa ta strategia w przypadku RSV, piszę w osobnym wpisie: Szczepionka RSV w ciąży — ochrona noworodka od pierwszych dni życia.
Warto też wiedzieć, że szczepienie Tdap jest zalecane nie tylko kobietom w ciąży, ale też innym osobom mającym kontakt z noworodkiem — zwłaszcza partnerowi i dziadkom. Szczegóły o dawkach przypominających Tdap dla dorosłych opisuję w artykule o szczepieniu Td i Tdap dla dorosłych.
Pamiętaj: treści na tym portalu mają charakter edukacyjny i nie zastępują porady lekarskiej ani indywidualnej konsultacji z lekarzem prowadzącym ciążę. Jeśli masz wątpliwości co do terminu lub wskazań do szczepienia — najlepszym krokiem jest rozmowa z lekarzem POZ lub ginekologiem prowadzącym.
