· Monika Ślusarczyk · Bilanse zdrowia · 4 min read
Wskaźnik ABI (kostka-ramię) — kiedy warto sprawdzić tętnice nóg?
Choroba tętnic kończyn dolnych dotyka 5–10% Europejczyków po 55. roku życia, a u większości przebiega bez objawów. ABI to proste badanie, które wykrywa problem, zanim stanie się poważny.
Ból łydek przy szybszym chodzeniu, który ustępuje po chwili odpoczynku — wiele osób traktuje to jako zwykłe zmęczenie lub skutek nieodpowiednich butów. Tymczasem taki objaw może być pierwszym sygnałem zwężenia tętnic kończyn dolnych. Jednym z najprostszych i najbardziej dostępnych narzędzi oceny stanu naczyń jest badanie ABI — wskaźnik kostka-ramię.
Czym jest wskaźnik ABI?
ABI (ang. ankle-brachial index, wskaźnik kostkowo-ramienny) to stosunek ciśnienia skurczowego mierzonego na tętnicy stopy do ciśnienia mierzonego na ramieniu. Wynik poniżej normy sugeruje, że krew napotyka opór na drodze do kończyny dolnej — najczęściej z powodu miażdżycy tętnic.
Badanie jest nieinwazyjne i bezbolesne: pacjent leży, lekarz lub technik zakłada mankiet ciśnieniomierza powyżej kostek i przy pomocy sondy Dopplera rejestruje moment powrotu przepływu krwi po powolnym opuszczaniu powietrza. Badanie zajmuje kilkanaście minut i nie wymaga żadnego specjalnego przygotowania.
Może je wykonać lekarz POZ podczas zwykłej wizyty lub angiolog w poradni naczyniowej. W niektórych miejscach dostępne jest też badanie wysiłkowe — pomiar ABI bezpośrednio po kilkuminutowym marszu na bieżni. Istotny spadek wartości po wysiłku wskazuje na niedokrwienie, nawet jeśli wynik spoczynkowy był na granicy normy.
Co oznaczają poszczególne wartości?
Prawidłowy wynik ABI mieści się w zakresie 0,9–1,15. Odchylenia w obie strony mogą mieć znaczenie kliniczne:
- 0,9–1,15 — naczynia w normie
- poniżej 0,9 — sugeruje zwężenie tętnic (choroba tętnic obwodowych, PAD)
- poniżej 0,5 — wysokie ryzyko amputacji; wskazana szybka konsultacja specjalistyczna
- powyżej 1,4 — zwapniałe, sztywne tętnice (częste u osób z wieloletnią cukrzycą lub w zaawansowanym wieku); wynik mało wiarygodny, lekarz może zlecić pomiar ciśnienia palcowego
Kto jest w grupie ryzyka?
Choroba tętnic kończyn dolnych dotyka 5–10% Europejczyków powyżej 55. roku życia i staje się coraz częstsza wraz z wiekiem. Co ważne — u około połowy chorych nie ma żadnych dolegliwości, więc wiele osób nie zdaje sobie z niej sprawy.
Do głównych czynników ryzyka należą:
- palenie tytoniu — największy pojedynczy czynnik ryzyka
- cukrzyca — zwłaszcza wieloletnia lub źle wyrównana
- nadciśnienie tętnicze
- podwyższony cholesterol całkowity lub niski HDL
- otyłość
- wiek powyżej 55 lat — ryzyko rośnie z każdą kolejną dekadą życia
Choroba tętnic obwodowych nie pojawia się w izolacji. Miażdżyca naczyń nóg często współistnieje z miażdżycą naczyń wieńcowych i szyjnych — dlatego nieprawidłowy wynik ABI traktuje się jako niezależny wskaźnik podwyższonego ryzyka sercowo-naczyniowego, w tym ryzyka zawału serca i udaru mózgu.
Jeśli co najmniej dwa z powyższych czynników ryzyka dotyczą czyjejś sytuacji, warto poruszyć temat ABI podczas wizyty u lekarza POZ.
Jakie objawy powinny zwrócić uwagę?
Najczęstszy objaw choroby tętnic kończyn dolnych to chromanie przestankowe — bolesny ból lub kurcze łydek nasilające się w trakcie marszu i ustępujące po kilku minutach odpoczynku; wyraźniejsze przy wchodzeniu pod górę. Inne sygnały to:
- zimne stopy i drętwienia, zwłaszcza nocą
- kurcze nóg podczas snu
- ból spoczynkowy — nasilający się przy unoszeniu nóg, ustępujący gdy nogi zwisają z łóżka
- niegojące się rany na palcach lub stopach
Przy chromaniu wskazana jest planowa wizyta u angiologa. Ból spoczynkowy lub trudno gojące się owrzodzenia wymagają szybszej konsultacji. Nagłe zbielenie, ochłodzenie i utrata czucia w kończynie to nagłe niedokrwienie — w takiej sytuacji należy niezwłocznie wezwać pogotowie.
Więcej o tym, jak lekarz bada chromanie i kiedy zlecane jest USG tętnic, jest w artykule Chromanie przestankowe — kiedy ból nóg podczas chodzenia wymaga badania.
Co dzieje się po nieprawidłowym wyniku?
Wynik ABI poniżej normy to wskazówka, nie diagnoza. Kolejnym krokiem jest zwykle badanie ultrasonograficzne dopplerowskie — ocena przepływu krwi przez tętnice kończyn dolnych. W razie potrzeby lekarz może zlecić angiografię TK lub MR, a w przypadkach wymagających leczenia operacyjnego — angiografię klasyczną.
Przy stabilnych objawach — takich jak umiarkowane chromanie — u 70–80% chorych sytuacja nie pogarsza się przez wiele lat przy odpowiedniej profilaktyce. Polega ona głównie na kontroli czynników ryzyka: rzuceniu palenia, wyrównaniu poziomu cukru i cholesterolu, utrzymaniu prawidłowego ciśnienia oraz regularnej aktywności fizycznej.
Decyzje o leczeniu farmakologicznym lub zabiegowym podejmuje lekarz na podstawie kompletnego obrazu klinicznego.
Gdzie i kiedy wykonać badanie ABI?
ABI nie jest objęty programem rutynowego przesiewania całej populacji. Wskazany jest natomiast u osób z grupy ryzyka — szczególnie palaczy i byłych palaczy po 50. roku życia, chorych na cukrzycę z powikłaniami naczyniowymi, a także u każdego, u kogo pojawiły się objawy opisane powyżej.
Warto poruszyć ten temat przy okazji wizyty obejmującej ocenę ryzyka sercowo-naczyniowego — na przykład w ramach profilaktyki chorób układu krążenia. Więcej o tym programie w artykule Choroba wieńcowa — profilaktyka i badania w programie ChUK.
Informacja o charakterze edukacyjnym. Treści zawarte w tym artykule nie zastępują porady lekarskiej. Jeśli zauważasz ból nóg podczas chodzenia, zimne stopy lub niegojące się rany — skontaktuj się ze swoim lekarzem POZ.
